ANA -
japońskie słowo oznaczające otwór, w przypadku tsub służy do określania
otworów w tarczy jelcowej - środkowego nakago ana, bocznych kozuka
ana i kogai ana oraz małych udenuki ana do przewleczenia sznura.
AOGANE - stop złota ze srebrem.
AOI - prawoślaz, roślina o sercowatych liściach , jej ozdobna odmiana
nazywana jest malwą; także termin na określenie jednej z odmian
kształtu tsub.
DOTE MIMI - krawędź tsuby wyraźnie wyodrębniona i wystająca nad
powierzchnię tarczy.
FUCHI - pierścień metalowy na rękojeści miecza od strony tsuby.
FUKURIN - okucie krawędzi tsuby innym metalem , np shakudo fukurin
to krawędź ujęta w pierścień wykonany ze stopu shakudo.
GATA - przyrostek stawiany na końcu wyrazu określającego rodzaj
, odmianę, czy model przedmiotu, w tym przypadku tsuby.
GIMEI - podrobiony, sfałszowany podpis wytwórcy. GUNSEN - wachlarz dowódcy wojskowego, odpowiednik buławy, często stosowany
motyw zdobniczy. HABAKI -
metalowa nakładka, mufka, od strony głowni miecza, blokująca
miecz w pochwie .
HANA - kwiat, bardzo często stosowany motyw zdobniczy na tsubach.
HINERI - krawędź tsuby w kształcie plecionego sznura. HIRA ZOGAN - inkrustacja w niskim reliefie.
HIRAMEN -
główna strona tsuby, awers.
HITSU
UME - wypełnienie ( zaślepienie) otworu kozuka
hitsu ana ,
występujące często przy tsubach przeznaczonych do katany , której
nie wyposażono w kozukę.
HON ZOGAN - płaska inkrustacja, w której motyw zdobniczy jest na
równym poziomie z powierzchnią tła. INOME -
("oko dzika")
ażurowy motyw zdobniczy w kształcie serca .
HORIMONO -
grawerunek, przeważnie na głowni miecza.
IRO E ZOGAN - inkrustacja barwnymi metalami dająca motyw o zróżnicowanej
kolorystyce.
ISHIME
JI - fakturowane tło, wykonane za pomocą dłuta lub
młotka.
ITA -
płyta tsuby.
JI SUKASHI - termin na określenie dużego ażuru , gdzie wycięte są
znaczne partie powierzchni tarczy jelca. KAGE SUKASHI - ażur negatywowy. KAKIHAN - sygnatura wykonana w stylu pisma pieczęciowego.
KAKU -
czworobok, prostokąt, słowo stosowane na określenie prostokątnego
kształtu , np tarczy jelcowej czy krawędzi tsuby.
KAO - sygnatura.
KASHIRA -
kapturek zamykający rękojeść. Zwykle wykonany z miękkiego metalu
jako para wraz z fuchi. Inna nazwa to KABUTO GANE. KATAHITSU
ANA - japoński zwrot informujący o wykonaniu w tsubie
tylko jednego bocznego otworu (zwykle są dwa).
KATANA - miecz o długości ostrza powyżej 2 shaku (60,6cm)
KATCHUSHI -
płatnerz; w złożeniach słowo to oznacza też tsuby wykonane
przez rzemieślników parających się wytwarzaniem uzbrojenia.
KIKU - chryzantema; częsty motyw zdobniczy tsub, także jeden z rodzajów
form tsuby.
KIN -
złoto. KINKO - miękki metal, termin stosowany do tsub innych niż
wykonanych z żelaza. KIRI -
paulownia; częsty motyw zdobniczy na tsubach i monach (herbach)
wielu rodów japońskich.
KODOGU - metalowe elementy oprawy miecza, poza tsubą. KOGAI HITSU ANA - jeden z bocznych otworów tsuby przeznaczony dla
nożyka kozuka.
KOGAI -
szpila, wykonana z żelaza lub innego metalu, często zdobiona,
noszona w specjalnej kieszonce saya. Służyła do układania
włosów, rozsupływania węzłów zbroi , także do oznaczania zwłok
pokonanych przeciwników. KOGATANA - nożyk, głownia, której rękojeść stanowiła kozuka. KOIGUCHI -wejście
do saya. KOJIRI -
metalowe zakończenie saya miecza. KOSHIRAE - oprawa miecza, wszystkie elementy poza głownią. KOZUKA -
podręczny nożyk o długości kilkunastu centymetrów, umieszczony
w specjalnej kieszonce w saya miecza. Termin ten odnosi
się do całego nożyka , jak i tylko do jego rękojeści; głownia nożyka
nosi nazwę kogatana.
MARU GATA - kształt okrągły. MIMI - krawędź. MOKKO - kształt wielopłatkowy, w zależności od liczby płatków rozróżnia
się rozmaite rodzaje tego kształtu.
MUKADE -
("stonoga")
w zdobieniu tsub terminem tym określa się plastyczną dekorację
z plecionki , wykonanej z drutu wpuszczanego w powierzchnię
tsuby. Ponieważ ten typ tsub upodobał sobie jeden ze sławnych samurajów
TAKEDA SHINGEN zaczęto
tak zdobione tsuby określać terminem
SHINGEN TSUBA.
MEI - podpis wytwórcy,sygnaturana tsubie lub nakago miecza. MUMEI -
"bez podpisu" termin stosowany do nie sygnowanych mieczy i
tsub. MUZORI - miecz o krzywiźnie zero , głównie w konstrukcji tanto. NAGASA - długość głownimiecza ( bez rękojeści) NAKAGO - trzpień
głowni miecza.
NAKAGO ANA - środkowy ,podłużny otwór tsuby przeznaczony do osadzania
w nim trzipienia ostrza (nakago).
NADEMARU GATA - kształt tsuby w kształcie czworoboku o zaokrąglonych
narożach. NAMBAN -
("południowy barbarzyńca")
terminem tym określany jest styl nie tylko w zdobnictwie , lecz
także w malarstwie, charakteryzuje się stosowaniem motywów obcych,
europejskich, a w przypadku tsub głównie chińskich.
NANAKO -
typ zdobienia powierzchni gęstymi, wypukłymi kropkami, ułożonymi
we wzór przypominający rybią ikrę (nanako - ikra )
NEKOGAKI - "pazury kota", rysy na powierzchni ( zwykle habaki) przypominające
zadrapania pazurami. NERIKAWA TSUBA - tsuba wykonana z grubej skóry (także neri tsuba)
NIKUBORI JI SUKASHI - duży ażur pozytywowy z motywem dekoracyjnym
wykonanym trójwymiarowo. NUNOME - technika inkrustacji złotymi drucikami w układzie pionowym
i poziomym, wzór przypominający tkaninę ( nunome znaczy tkanina ,
materiał)
OMOTE - przednia strona,awers.
OTOTSU - (DEKOBOKO) powierzchnia tsuby fakturowana w wyraźne, duże
wypukłości i wgłębienia. RYOHITSU - japońskie określenie na dwa otwory znajdujące się po
bokach otworu środkowego , przeznaczone na kogai i kozuka.
SAKU -
słowo oznaczające "wykonał" znak
umieszczany na końcu inskrypcji sygnującej. SAKURA -
kwiat wiśni SAWARI - stop cyny i ołowiu w kolorze szarym.
SAYA - pochwa miecza
SEKIGANE - wypełnienie zakończeń otworu nakago
ana ( czasem również
hitsu ana) wykonane z miękkiego metalu - zwykle miedzi, w celu precyzyjnego
osadzenia tsuby na trzpieniu ostrza.
SENTOKU - stop w kolorze złocistożóltym składający się zmiedzi,
ołowiu, i cynku. SEPPA DAI - owalna powierzchnia z obu stron tsuby wokół nakago ana
, do któej przylega seppa czyli nakładka potrzebna do właściwego
umocowania tsuby domiecza; zwykle pozbawiona dekoracji.
SHAKUDO (UKIN) - stop miedzi i złota w kolorze połyskliwej czerni
o niebieskawym odcieniu.
SHIBUICHI -
stop wykonany z 2,5 części srebra i 10 części miedzi ( 4:1
stąd nazwa stopu) co daje srebrzystoszary kolor.
SHIGURE - grawerunek przypominający padający deszcz, często stosowany
na tsubach i habaki
SHINGEN - zobacz MUKADE SHISHIAI BORI - relief wklęsły, wykonany poniżej powierzchni tarczy
jelcowej.
SHO - mały w odniesieniu do rozmiarów
SUAKA - miedź SUKASHI - ażur; terminem sukashi określa się tsuby o ażurowej dekoracji.
TAKAZOGAN - inkrustacja w wysokim reliefie. TEKKOTSU - "kości żelaza" małe
grudki czystego żelaza widoczne na powierzchni tsuby, zwłaszcza
na krawędzi.
TETSU - żelazo TOMOE -
symbol wody , wywodzący się z chińskiego "tao"
TOSHO - miecznik, kowal, to samo co katana kaji TSUBA -
jelec tarczowy, garda miecza.
TSUKA - rękojeśc miecza
TSUKA
ITO - oplot rękojeści TSURU - żuraw
TSUKURU - to samo co SAKU, ale pisame innym znakiem.
UDENUKI
ANA - dwa małe okrągłe otwory umieszczane w dolnej
części tsuby , blisko krawędzi , przeznaczone do przewleczenia
sznura , który okręca się wokół przegubu dłoni,co ma zabezpieczyć
przed wyślizgnięciem się miecza z ręki.
URA - odwrotna strona.
YO SUKASHI - ażur pozytywowy. ZOGAN - technika inkrustacji metalami.
|